Je ‘valkuil’ is geen fout, maar een patroon dat je pas ziet als je écht kijkt
Je kent het waarschijnlijk wel. Je krijgt inzicht in je kwaliteiten en valkuilen, en even voelt dat helder. Inzicht krijgen in beide is een vast onderdeel van persoonlijke ontwikkeling. Je doet een assessment, je krijgt een profiel, je herkent jezelf in een paar typeringen. Dat ervaar je als helderheid. Je weet nu immers wie je bent en je weet waar je op moet letten.
Maar dan kom je diezelfde valkuil een korte tijd later weer tegen. In een vergadering, in een gesprek, in een beslissing die je achteraf anders had willen nemen. En je denkt: ik wist dit toch. Waarom doe ik het dan toch weer?
Dat is precies de vraag die de meeste persoonlijkheidsmodellen niet beantwoorden. Ze geven je een label. Ze leggen uit wát je valkuil is. Maar ze vertellen je niet waarom je er steeds weer instapt, ook als je die allang kent.
Wat er misgaat bij de benadering van kwaliteiten en valkuilen
De meeste benaderingen van kwaliteiten en valkuilen werken via identificatie. Je herkent een patroon in jezelf, je geeft het een naam, en je gebruikt die naam vervolgens als verklaring. “Dat is mijn valkuil.” “Dat doe ik nou eenmaal.” “Dat hoort bij mijn profiel.”
En precies daar stopt de ontwikkeling. Want een naam is geen inzicht of oplossing. Het is een manier om het patroon te benoemen zonder er werkelijk naar te kijken.
Er is een subtiel maar belangrijk verschil tussen een valkuil kennen en een valkuil zien. Kennen is cognitief. Je weet bijvoorbeeld dat je de neiging hebt om te veel te willen controleren, conflicten te vermijden of te snel te oordelen. Zien is iets anders. Zien betekent dat je het patroon opmerkt op het moment dat het zich voordoet, niet erna als verklaring.
En dat tweede is wat de meeste mensen nooit leren. Niet omdat ze niet slim genoeg zijn, maar omdat het uitleggen van een patroon veel makkelijker is dan het zien ervan terwijl je er middenin zit. Uitleggen houdt afstand. Zien vraagt om volledige aanwezigheid, confrontatie en de bereidheid er iets aan te doen.
Waarom het belangrijk is om inzicht te krijgen in je kwaliteiten en valkuilen
Je valkuil ontstaat wanneer een kwaliteit van je doorschiet als je niet oplet. Wat jou sterk maakt, kan je ook in de weg zitten als het onbewust gebeurt. Je kwaliteiten zijn de eigenschappen waarmee je het meeste van jezelf kunt inbrengen. Kwaliteiten en valkuilen staan daarom niet los van elkaar. Ze zijn twee kanten van hetzelfde gedragspatroon.
Professioneel betekent dit dat je sterkste eigenschappen ook de eigenschappen zijn die je relaties, je besluiten en je samenwerkingen kunnen beschadigen wanneer ze onbewust worden ingezet. De doortastende leider die geen tegengeluid meer krijgt. De zorgvuldige denker die nooit besluit. De gedreven professional die iedereen om zich heen uitput.
Persoonlijk heeft het een ander effect. Als je je valkuilen alleen kent als labels, maar ze niet ziet op het moment zelf, dan verandert er niets. Je weet steeds beter wie je bent in theorie, maar je handelt steeds hetzelfde in de praktijk. En dat verschil, tussen wie je denkt te zijn en wie je bent op het moment dat het erop aankomt, is een bron van frustratie die moeilijk te benoemen is omdat we steeds teleurgesteld zijn in onszelf. Het maakt je kleiner, je krimpt.
Als iemand leert om patronen te zien terwijl ze zich voordoen, in plaats van ze achteraf te verklaren, verandert de kwaliteit van zelfkennis fundamenteel. Niet als iets wat iemand over zichzelf weet, maar als iets wat diegene in zichzelf herkent. Dat is een heel ander soort inzicht.
Wat is jouw inner stance?
Denk aan een situatie die recent niet ging zoals je had gewild. Een gesprek, een beslissing, een reactie die je achteraf anders had gewild.
Nu de eerlijke vraag: wist je op het moment zelf dat het patroon zich voordeed?
Of wist je het pas daarna, toen je terugkeek en de verbinding legde met wat je al langer van jezelf weet?
En als je eerlijk bent over dat verschil: hoelang duurt het gemiddeld voor jij je eigen patroon herkent? Minuten? Uren? Dagen? Op het moment zelf, of altijd in de terugblik?
Dat tijdsverschil is niet triviaal. Want alleen op het moment zelf heb je de keuze om iets anders te doen. In de terugblik heb je alleen nog de verklaring.
Hoe je inzicht in je valkuilen en kwaliteiten ontwikkelt
Inzicht in kwaliteiten en valkuilen ontwikkelen begint niet bij een nieuw assessment of een scherper profiel. Het begint bij het verkleinen van de afstand tussen het moment waarop een patroon zich voordoet en het moment waarop je het herkent.
Uitleggen is een manier om contact te vermijden. Als je een patroon kunt uitleggen, hoef je er niet meer naar te kijken. Je weet het al. Het is ingekaderd, benoemd, verklaard. Maar het patroon verandert niet door uitgelegd te worden. Het verandert door gezien te worden, op het moment zelf, zonder de buffer van een verklaring.
Een valkuil is geen fout in je karakter. Het is een kwaliteit die los is geraakt van de juiste context. De zorgvuldigheid die je sterk maakt, wordt een valkuil als deze onbewust wordt ingezet op een moment dat snelheid gevraagd wordt. De gedrevenheid die je ver brengt, wordt een valkuil als het geen ruimte laat voor de mensen om je heen.
Dat betekent dat het werken aan je valkuilen niet begint bij het afzwakken van wat je sterk maakt. Het begint bij het bewuster inzetten van datgene wat je sterk maakt, zodat het een keuze is in plaats van een reflex.
Als ik naar mezelf kijk, dan was mijn patroon ‘hard werken’. Dat harde werken was een kwaliteit die me heel veel gebracht heeft in het leven. Je kunt het ook wel mijn ‘winnende strategie’ noemen. Ik wist niet anders dan ‘hard werken’ als je iets wilt bereiken. En aangezien ik altijd zeer ambitieus ben geweest, was hard werken altijd de uitkomst.
Echter, op een gegeven moment, wanneer mijn bedrijf groter werd en exponentieel groeide, zat er een grens aan het harder werken. Het was, onbewust, mijn verliezende strategie geworden. Ik moest gaan delegeren, coachen en eigenaarschap installeren bij mijn team.
Dat voelde uiteraard contra intuïtief aan voor me. Het afleren van mijn patroon en vervangen door een nieuw patroon, was een spel van vallen en opstaan, maar uiteindelijk werd er een nieuw patroon geïnstalleerd: mijn tijd en energie in het team steken om hun te laten groeien en zo samen meer werk te kunnen verzetten dan dat ik alleen ooit zou kunnen, hoe hard ik ook zou werken.
De meeste mensen proberen hun valkuilen te bestrijden met meer zelfkennis, meer inzicht, meer bewustzijn, een scherper beeld van wie ze zijn. Maar meer analyse maakt de afstand tussen patroon en herkenning niet kleiner.
Wat helpt, is vertraging. Niet de vertraging van langer nadenken, maar de vertraging van even stoppen voordat je reageert. Een moment van contact met wat er in je beweegt, voor je de volgende stap zet. Dat moment is klein. Maar het is het moment waarop keuze mogelijk wordt.
Het resultaat van een nieuwe inner stance
Als je je eigen patronen leert zien terwijl ze zich voordoen, in plaats van ze achteraf te verklaren, verandert de kwaliteit van je zelfkennis fundamenteel.
Je kwaliteiten worden bewuster ingezet. Je valkuilen worden eerder herkend. En de ruimte tussen prikkel en reactie, die ruimte waarin keuze mogelijk is, wordt groter.
Dat heeft zichtbare gevolgen in hoe je handelt. In hoe je reageert in gesprekken onder druk. In hoe je omgaat met mensen die anders zijn dan jij. In de beslissingen die je neemt op momenten waarop je eigen patroon je een bepaalde kant op trekt. Onder druk vallen mensen altijd terug op hun standaard manier van zijn en handelen, dus als je oude patroon niet écht aangepakt wordt, dan zul je in de situaties die er écht toe doen, steeds opnieuw terugvallen op je onwerkbare patroon.
Er is ook een andere consequentie die je niet moet onderschatten. Als je je patronen scherper gaat zien, zie je ook hoe vaak je ze tot nu toe hebt gevolgd zonder het te beseffen. Dat is een ongemakkelijk inzicht op zijn minst gezegd. Het laat zien hoeveel van wat je deed automatisch was, terwijl het als bewust voelde.
Maar wat overblijft is inzet die een duidelijke reden heeft.
Wat je ziet, kun je kiezen. Wat je niet ziet, kiest voor jou.
Klaar om de volgende stap te zetten in jouw persoonlijke effectiviteit?
Inzicht krijgen in je kwaliteiten en valkuilen is waardevol. Maar alleen als dat inzicht verder gaat dan een label. Alleen als het je helpt om je eigen patronen te zien op het moment dat ze zich voordoen, niet alleen daarna.
Bij Inner Stance werken we aan precies dat: de afstand verkleinen tussen patroon en herkenning, zodat keuze mogelijk wordt op het moment dat het ertoe doet. Dat doen we met wekelijkse online groepscoaching: geen persoonlijkheidsprofielen, maar eerlijk kijken naar wat er werkelijk in je beweegt.
Als je merkt dat je je valkuilen goed kent, maar er toch steeds weer instapt, dan is dit je werk.
Ontdek hoe Inner Stance je helpt om te handelen naar wat er werkelijk toe doet.
