Afleiding is niet een gebrek aan focus, het is vaak het vermijden van contact
Je weet hoe het voelt om geconcentreerd te werken. De tijd gaat anders. Het werk gaat makkelijker. Er is een kwaliteit van aanwezigheid die je later terugziet in wat je hebt gemaakt. Je bent in ‘the zone’.
Maar dat gevoel is moeilijk vast te houden. Je begint, en voor je het weet zit je ergens anders. Een scroll, een gedachte, een kleine omweg die je niet bewust hebt gekozen. En dan is het moment weg. Iedereen kent het, iedereen doet het. Er is altijd overal de mogelijkheid om je te laten afleiden. Ik ken maar weinig mensen die zo getraind zijn dat ze langdurig met volle aandacht bij iets kunnen blijven. Terwijl we het leven pas écht beleven als we ergens met onze volle aandacht bij zijn.
De meeste oplossingen richten zich op de afleiding zelf. Telefoon weg, notificaties uit, een timer instellen. Soms helpt dat. Maar als je eerlijk kijkt naar de momenten waarop je focus verliest, is de afleiding zelden de oorzaak. Die is het gevolg.
De vraag is: waarvoor is de afleiding een oplossing?
Waarom je focus verliest met je huidige werkwijze
Geconcentreerd werken wordt vaak behandeld als een kwestie van omgeving en discipline. Als je de prikkels wegneemt en jezelf dwingt te blijven, dan lukt het wel.
En daar gaat het fout. Telefoon weg, notificaties uit is pas het begin. Enkel dat zou werken als het probleem alleen een omgevingsprobleem is. En dat is het zelden.
Er zijn momenten waarop de omgeving rustig is, de telefoon weg ligt, en je toch niet aanwezig kunt blijven. Je gedachten gaan naar iets anders. Je vindt een reden om even iets anders te doen. Je merkt dat je aan het werk bent, maar er niet echt bij bent. Zoals je wel eens een boek kunt lezen en onderaan de pagina jezelf afvraagt: “wat heb ik nou eigenlijk net gelezen?”, waarna je weer bovenaan begint, maar dan met aandacht.
Dat is geen gebrek aan discipline. Dat is een signaal.
Afleiding heeft op de momenten waarop je een taak vervult een functie. Het brengt je weg van iets wat ongemakkelijk is. Dat kan het werk zelf zijn: een taak die moeilijker is dan je dacht, een vraag waar je het antwoord niet op weet, een project waar je tegenop ziet. Maar het kan ook subtieler zijn. Het contact met wat je aan het maken bent, met wat er werkelijk van je gevraagd wordt, kan op zichzelf al iets oproepen wat je liever vermijdt.
Ook wanneer je geen zin hebt in een bepaalde taak, komt hetzelfde patroon terug. Je leidt jezelf af met iets wat op dat moment ineens belangrijk, of zelfs noodzakelijk lijkt, waardoor vervolgens die taak waar je tegenop zag weer langer duurt of erger nog, weer uitgesteld wordt.
Dat patroon lost een productiviteitsapp niet op. Meer informatie over focustechnieken ook niet. Want het probleem zit niet in de omgeving. Het zit in het moment waarop je weg beweegt van wat er werkelijk van je gevraagd wordt.
Waarom het belangrijk is om focus te ontwikkelen
Focus is niet alleen een middel om meer gedaan te krijgen. Het is de voorwaarde voor werk dat laat zien wat je werkelijk kunt. Werk dat er echt toe doet, wat wellicht een stretch is voor je.
Oppervlakkig werk, dat je kunt doen terwijl je er half bij bent, heeft een andere kwaliteit dan werk dat is ontstaan vanuit echte aanwezigheid. Dat merk jij zelf. En de mensen voor wie je het maakt, merken het ook, ook als ze niet precies kunnen benoemen wat er ontbreekt.
Chronisch gefragmenteerde aandacht betekent dat je zelden het niveau haalt dat je werkelijk kunt behalen. Niet omdat je de kennis of vaardigheid mist, maar omdat je er nooit lang genoeg bij was om er echt in te komen.
Er is ook een persoonlijk effect. Als je nooit echt aanwezig bent in wat je doet, bestaat je dag uit een reeks halve ervaringen, non-experiences. Je bent bezig, maar je bent er niet bij. Dat is vermoeiender dan het lijkt, en het laat aan het einde van de dag een bepaald soort leegte achter die moeilijk te benoemen is. Alsof alles veel meer moeite heeft gekost, langer heeft geduurd. De dag sleepte maar voort.
Wie heeft leren herkennen wat hem wegtrekt van échte aanwezigheid, werkt niet per se harder. Maar anders, dieper. Met een kwaliteit van aandacht die zichtbaar wordt in het werk en in hoe iemand er is voor anderen. Wanneer je ooit een gesprek hebt gehad met iemand die er met volle aanwezigheid voor je was dan weet je wat ik bedoel.
Wat is jouw inner stance?
Je bent bezig met iets wat weerstand oproept. Niet veel, maar genoeg om ongemakkelijk te zijn. Het gaat niet vanzelf. Er is een moment waarop je moet nadenken, of iets moet uitzoeken, of een keuze moet maken die je liever uitstelt.
Dan is er een gedachte. Iets anders wat je nog moet doen. Iets anders wat je wil checken. Iets wat makkelijker is dan dit.
Je stapt eruit. Niet voor lang. Gewoon even.
Maar de weerstand is er nog als je terugkomt. Eigenlijk is deze iets groter geworden, want er komt ook een gevoel van verloren tijd bij.
Herken je dat patroon? En als je het herkent: wat was het precies dat je vermeed? Was het de moeilijkheid van de taak? Het risico om iets te maken wat niet goed genoeg is? Of gewoon het ongemak van echt aanwezig zijn bij iets wat jouw volledige aandacht vraagt?
Die vraag is geen zelfkritiek. Het is een uitnodiging om te zien wat er werkelijk speelt.
De meeste mensen zijn helemaal niet bereid om zichzelf op deze manier te confronteren, om dit soort zaken in vraag te stellen. En toch is het de enige manier om een onbewust patroon te doorbreken.
The unexamined life is not worth living, Socrates.
Hoe je focus ontwikkelt
Focus ontwikkelen begint niet met het elimineren van afleiding. Het begint met het herkennen van de functie die afleiding vervult. Afleiding als signaal, niet als probleem
Als je weg beweegt van je werk, is de eerste vraag niet hoe je jezelf terug dwingt. De eerste vraag is: waar beweeg ik eigenlijk van weg?
Dat klinkt eenvoudig, maar het vraagt eerlijkheid. Want de beweging weg van aandacht gaat snel en voelt vaak gerechtvaardigd. Er is altijd een goede reden om even iets anders te doen. De vaardigheid is om dat moment te herkennen als een signaal en niet als iets dat je moet volgen.
Wat roept het werk op? Wat maakt het ongemakkelijk om aanwezig te blijven? Die vraag hoeft niet altijd een antwoord te hebben. Soms is het genoeg om de vraag simpelweg te stellen.
Contact herstellen in plaats van discipline opvoeren
De standaardreactie op gefragmenteerde aandacht is meer discipline: jezelf harder dwingen om te blijven, de omgeving strikter controleren, de tijdblokken kleiner maken. Dat kan tijdelijk werken, en dat is zeker een goede basis, maar het behandelt niet de onderliggende beweging, dus dat alleen gaat je niet verder helpen.
Wat duurzamer werkt, is het vermogen om je contact met het werk te herstellen na een onderbreking. Niet door jezelf te berispen voor de afleiding, maar door terug te keren naar wat er werkelijk gevraagd wordt. Rustig, zonder drama.
Dat is een gewoonte die je kunt ontwikkelen. Niet door harder te proberen aanwezig te zijn, maar door vaker de keuze te maken om weer terug te keren naar volledige aandacht. Een relaxte intense focus.
Wat je dus níet doet is het opmerken dat je jezelf aan het afleiden bent en er toch mee doorgaan. Nee, je onderbreekt direct het patroon en keer direct terug naar waar je mee bezig was. Dus de gedachte: “ik ben nu al bezig, ik maak dit snel even af” of een variant hierop, houd je in de cirkel. Wanneer je het opmerkt, dan heb je een keuze. Je zult wel nog altijd de groeikeuze moeten maken in plaats van de comfortabele keuze van afleiding.
Het ongemak van échte aanwezigheid
Er is iets wat zelden wordt benoemd in standaard adviezen om focus te houden: echt aanwezig zijn bij je werk is niet altijd prettig. Het vraagt iets van je. Het confronteert je soms met wat je niet weet, wat je nog moet leren, wat je saai vindt of wat je maakt dat nog niet goed genoeg voelt.
Dat ongemak is niet het teken dat er iets mis is of dat je het niet goed doet. Het is vaak het teken dat je aan iets werkt wat er werkelijk toe doet.
Het resultaat van een nieuwe inner stance
Als je leert herkennen wat je afleidt van échte aanwezigheid, verandert de kwaliteit van wat je maakt. Niet omdat je ineens harder werkt, maar omdat je er aandachtiger bij bent.
Het werk heeft meer diepte. De gedachten die je opdoet zijn scherper. Het gevoel aan het einde van een werkdag is anders: niet de uitputting van iemand die de hele dag heeft bewogen zonder ergens echt te landen, maar de vermoeidheid van iemand die er werkelijk bij was. Moe, maar voldaan door werk dat er echt toe doet.
Er is ook een keerzijde. Als je meer aanwezig bent bij je werk, word je ook meer geconfronteerd met wat het vraagt. Je kunt jezelf minder makkelijk wijsmaken dat je aanwezig was, terwijl je er eigenlijk half bij was. Dat is ongemakkelijk. Maar het is ook eerlijker..
Eerlijkheid over waar je bent, is de eerste voorwaarde voor werk dat ertoe doet.
Klaar om de volgende stap te zetten in jouw persoonlijke effectiviteit?
Geconcentreerd werken is meer dan een kwestie van aandacht. Het is een vraag over contact: ben jij werkelijk aanwezig bij wat je doet, of beweeg je er omheen?
Bij Inner Stance werken we wekelijks online in groepsverband, aan precies dat: het patroon van vermijding herkennen en de keuze maken om in contact te blijven, ook als het ongemakkelijk is. Juíst als het ongemakkelijk is.
Als je merkt dat je weet hoe je gefocust zou moeten werken, maar dat de afleiding toch steeds wint, dan is dit je werk.
